نقطه سر به سر و تحلیل نقطه سر به سری

به طور کلی نقطه ی سر به سر (break even point) نقطه ای است که در آن درآمدها با هزینه ها برابر است و این نقطه نشان می دهد که یک سرمایه گذاری چه زمانی می تواند به سود برسد. نقطه ی سر به سر را می توان به صورت برابری فروش و هزینه یا برابری ورودی ها و خروجی ها بیان کرد که همگی یک معنا دارند و به هر شکل در نقطه ی سر به سر نه سودی وجود دارد و نه زیانی . اصطلاحی که شاید در بین فعالان بازار و سنتی ها به صورت « یر به یر » بیان شود ! معمولاً نقطه ی سر به سر برای صاحبان کسب و کارها – چه تولید چه بازرگانی و یا خدماتی – از اهمیت بالایی برخوردار است و از کارمندان خود می خواهند که همواره این نقطه را محاسبه کنند و در نظر داشته باشند.

تحلیل نقطه سر به سری این امکان را فراهم می آورد که ارتباط بین هزینه های ثابت، هزینه های متغیر و سود ناشی از کسب و کار را بشناسیم. همچنین می توان با استفاده از این تحلیل متوجه شد که چه میزان از محصول در قیمت مشخص باید فروخته شود تا کسب و کار به مرز سود دهی برسد. نقطه ی سر بسر را می توان با استفاده روابط بسیار ساده ی ریاضی و یا به صورت نمودار نشان داد. اما برای شناخت و محاسبه ی نقطه ی سر به سر نیاز به دانستن انواع هزینه ها در کسب و کار داریم. در هر کسب و کاری اعم از تولیدی، خدماتی یا بازرگانی هزینه ها یا ثابت هستند یا متغیر.

هزینه های ثابت (fixed costs)

این هزینه های به محض تصمیم گرفتن برای ورود به کسب و کاری به وجود می آیند و مستقیماً ارتباطی با حجم و میزان تولید ندارند. این هزینه های شامل هزینه های سربار مثل هزینه های اجاره و هزینه هایی مثل هزینه ی ماشین آلات و کارگر ... می باشد. البته باید توجه داشت که برخی از هزینه های ثابت کاملاً ثابت نیستند و معمولاً بخشی ثابت و بخشی متغیر دارند.

هزینه های متغیر (variable costs)

این هزینه های ارتباط مستقیم با میزان تولید دارند. هزینه های مثل هزینه های مواد اولیه در کارخانجات تولیدی از جمله ی هزینه های متغیر هستند. در همین جا بد نیست اشاره کنیم که منظور از هزینه ی متوسط متغیر، هزینه ی متغیر به ازای هر واحد محصول است.

معمولاً نمی توان هیچ هزینه ای را به طور کامل متغیر یا ثابت دانست و اکثر هزینه ها در کسب و کار دارای هر دو بخش ثابت و متغیر هستند. مثلاً هزینه های کارگر که اغلب آن را می توان هزینه های ثابت در نظر گرفت زیرا حتی در زمان تعطیلی کارخانه نیز مدیریت این هزینه ها را پرداخت خواهد کرد، اما باز هم بخش کوچکی هزینه ی متغیر دارد (اضافه کاری و ... )

محاسبه ی نقطه ی سر بسر

همان طور که اشاره شد نقطه ی سر بسر نقطه ای است که در آن نه سودی وجود دارد و نه زیانی، بنابراین در نقطه ی سر بسر رابطه ی زیر برقرار است.

(تعداد محصول تولید شده و فروخته شده×قیمت هر محصول)- هزینه های ثابت تولید- (هزینه های متغیر تولید×تعداد محصول تولید شده)

اگر هزینه های ثابت تولید را با F یا همان fixed costs و هزینه های متغیر تولید هر واحد محصول را با V یا variable costs و میزان محصول تولید شده و فروخته شده را با q یا quantity و قیمت فروش هر محصول را با p یا Price نشان دهیم، برای محسابه ی نقطه ی سر به سر (break even) می توان از رابطه ی زیر استفاده کرد.

فرمول نقطه سر به سری

مهمترین مزیت آگاهی از نقطه ی سر بسر شناخت رابطه ی موجود بین هزینه های ثابت و متغیر با قیمت فروش و میزان تولید و فروش در کسب و کار است. رابطه ای در کسب و کارهای مختلف با توجه به ماهیت آنها می تواند متفاوت باشد. همچنین در تکنیک های بودجه ریزی و capital budgeting یکی از مهمترین شاخصها همین نقطه ی سر بسر است و در پایان اولین کاربرد این شاخص کلیدی، آگاهی از حداقل میزان تولید و فروش برای جلوگیری از زیان در شرکت است، که عدم آگاهی از آن می تواند بسیار خطرناک باشد !

تحلیل نموداری

تحلیل نقطه سر به سری یکی از 10 ابزار و مفهوم کلیدی مدیریت است.

این مطلب توسط آقای سید حمیدرضا عظیمی و با استفاده از منابع زیر تالیف شده است.

دانلود این مطلب از کتابخانه پایگاه اطلاع رسانی صنعت

منابع مورد استفاده در این مطلب:

سایت انگلیسی:

12manage

دیدگاه شما

زینب وایمندی این نظر را ارسال کرده

چهارشنبه ۰۴ خرداد ۱۳۹۰ ساعت ۰۷:۳۵

کوتاه و مفید بود مشکلم با همین مطلب کوتاه حل شد فقط تفاوت نقطه سربه سرعملیاتی و نقطه سر به سر کل توش نبود.
نوری خواه این نظر را ارسال کرده

چهارشنبه ۰۶ مهر ۱۳۹۰ ساعت ۱۱:۰۵

آیا نقطه سر به سر برای تولیدمحصولاتی مثل آب (آّب شرب شهر ها یا آب پشت سد)هم میتواند مطرح شود؟ (موضوعیت دارد؟)
عظیمی این نظر را ارسال کرده

چهارشنبه ۰۶ مهر ۱۳۹۰ ساعت ۱۱:۴۸

جناب نوری خواه، خیر نقطه سر به سر با تعریفی که در اینجا ارائه شده است برای مواردی که شما فرمودید کاربرد ندارد. پروژه هایی نظیر سد و مشابه آن تنها در سطح مالی تحلیل نمی شوند بلکه در سطح اقتصادی تحلیل می شوند یعنی شاید اساساً سد به عنوان یک بنگاه سودآور نباشد ولی در سطح اقتصاد منطقه، کشور و یا محیط زیست و شاید هم جلوگیری از بلایای طبیعی کارکردهایی داشته باشد که در تحلیل نقطه سر به سری دیده نمی شود، بنابراین این تحلیل پاسخ غلط به ما خواهد داد. همچنین سد یا تامین آب شرب شهری ممکن است به نوعی وظیفه حاکمیتی باشد و اساساً تحلیل مالی برای آن موضوعیت نداشته باشد. آن چه در اینجا بیشتر مورد توجه می باشد، موضوع ظرفیت سنجی است. یعنی بر اساس داده های موجود (مثلاً در اینجا برای سد) به بررسی دبی رودخانه،تاریخچه سیلهای قبلی و ... بپردازیم و بدین ترتیب حجم دریاچه سد را پیش بینی و طراحی کنیم.
نوری خواه این نظر را ارسال کرده

چهارشنبه ۰۶ مهر ۱۳۹۰ ساعت ۱۲:۴۳

با تشکر از اینکه وقت گذاشته و پاسخم را دادید اما هنوز این سوال برای من مطرح است که در ساخت سد قطعاً هزینه ای انجام می شود در نهایت هم به علت گرفتن تعرفه هایی مثل حق اشتراک یا آّب بها و... درآمد هم بدست می آید میتوان گفت نقطه سر به سر در این مورد قابل محاسبه است؟(با توجه به اینکه ریز هزینه ها ودر آمد ها مشخص است)؟آیا می توان بر مبنای سال برای این طرح ها نقطه سر به سر را تعریف کرد؟مثلاً بگوییم در سال پنجم بهره برداری از طرح یا ....درصد از ظرفیت تولید محصول کشاورزی نقطه سر به سر حادث می شود؟
عظیمی این نظر را ارسال کرده

شنبه ۰۹ مهر ۱۳۹۰ ساعت ۱۹:۳۴

در سوال قبلی فرموده بودید، « که آیا نقطه سر به سر موضوعیت دارد؟» که بنده پس از شرح کوتاهی تلویحا پاسخ منفی داده بودم، یعنی موضوعیت ندارد. اما اکنون سوالتان بیشتر دلالت بر امکان داشتن محسابه Break Even Point یا همان نقطه سر به سری دارد. این بار عرض می کنم که بله می شود حساب کرد، اما شاید شاخص چندان مناسبی برای ارزیابی یک پروژه عمرانی این چنین نباشد. اکنون به دو مورد می پردازم، اول اگر بخواهیم حالا به هر دلیلی، نقطه سر به سر را حساب کنیم باید چه کنیم، دوم آن که اگر نخواهیم حساب کنیم، پس چگونه تحلیل اقتصاد انجام دهیم :
عظیمی این نظر را ارسال کرده

شنبه ۰۹ مهر ۱۳۹۰ ساعت ۱۹:۳۴

اول: در جمله ی پایانی شما یک اشتباه وجود دارد، شما فرمودید « مثلاً بگوییم در سال پنجم بهره برداری» اساساً خروجی نقطه سر به سر از جنس سال نیست. نقطه سر به سر از جنس درصد از ظرفیت تولید است. نقطه سر به سر می گوید اگر کارخانه ی شما با Xدرصد از ظرفیت اسمی اش تولید کند، شما نه ضرر کرده اید نه سود. بنابراین در اینجا باید بگوییم اگر سد با Xدرصد ظرفیت اسمی اش کار کند بنگاه مالک سد نه سود کرده است نه زیان. خب حالا باید ببینیم، درآمدهای یک سد از کجاست. جنس هر هزینه را مشخص کنیم و سپس از رابطه موجود در مطلب بالا، برای محاسبه نقط سر به سر استفاده کنیم. (که البته به نظر من موضوعیت ندارد!! مگر آن که درآمدهای سد را در ابعاد کلان ببینیم، یعنی تنها آب بها درآمد ما نباشد، بلکه به عنوان یک سازمانی که نقش حاکمیتی دارد، سود کشاورز و به طور کلی تغییرات در اقتصاد منطقه را نیز در نظر بگیریم که اگر این چنین هم باشد امکان محاسبه آن وجود ندارد)
عظیمی این نظر را ارسال کرده

شنبه ۰۹ مهر ۱۳۹۰ ساعت ۱۹:۳۵

دوم صحیح تر آن است که برای این کار به بررسی نرخ بازده داخلی بپردازیم. این شاخص را با IRR نشان می دهند و سعی خواهم کرد که در مطلبی به طور مشخص پیرامون این شاخص مهم مالی بنویسم. ضمناً اگر مایل باشید می توانید انجام مطالعات مالی و اقتصادی پروژه تان را با کیفیت بالا به تیم ما بسپارید :)
زهره اسمعیلیان این نظر را ارسال کرده

پنجشنبه ۲۱ مهر ۱۳۹۰ ساعت ۱۱:۳۲

سلام . ضمن تشکر از مطالبه مفیدتون خواهشی دارم . میشه لطفا سایت رو از حالت copyright protection خارج کنیدتا بشه مطالب روکپی ودر فایلی ذخیره کنیم وسرفرصت مطالعه کنیم.بینهایت سپاسگزارم
نعمت الله محبی این نظر را ارسال کرده

شنبه ۱۴ آبان ۱۳۹۰ ساعت ۰۱:۳۳

سلام.منم خواهش خانم اسمعلیان رو داشتم.مطالب جالبه ولی فقط هر موقع به نت وصلیم میتونیم استفاده کنیم و برای افرادیکه از طریق تلفن وصل میشن و مطالبو میگیرن تا بعدا استفاده کنن و مطالعه کنن مقرون بصرفه نیست هخون لحظه که وصلیم باید بخونیم.اگه از این حالت خارج کنین که میدونم نمیکنین خیلی خوب میشه
PEYMAN این نظر را ارسال کرده

شنبه ۱۰ دی ۱۳۹۰ ساعت ۱۵:۲۰

من هم خواهش اقای محبی و خانم اسمعیلیان رو داشتم. از زحماتتون ممنونم

پایگاه اطلاع رسانی صنعت - مرجع آنلاین مقالات مدیریتی و صنعتی